เล่นอะไรกับลูกได้บ้าง ที่ได้ทักษะเดียวกับข้อสอบเชาว์

เกมบล็อคและต่อชิ้นส่วน ช่วยฝึกมิติสัมพันธ์แบบจับต้องได้

ได้ทักษะคล้ายโจทย์มุมมองภาพ การเรียงบล็อค และภาพสะท้อน โดยไม่ต้องเริ่มจากกระดาษข้อสอบ พ่อแม่ทำหน้าที่ตั้งโจทย์สั้น ๆ แล้วให้ลูกลองหลายรอบ

ตัวอย่างที่ทำได้ที่บ้าน เช่น วางบล็อค 5–7 ก้อนเป็นรูปง่าย ๆ แล้วให้ลูกต่อให้เหมือน หรือให้ลูกหมุนชิ้นงานเองแล้วถามว่า ถ้ามองจากด้านข้างจะเห็นกี่ก้อน ถ้าสลับตำแหน่งก้อนบนสุด เงื่อนไขยังเหมือนเดิมไหม ระหว่างเล่นให้ใช้คำถามชวนคิดมากกว่าบอกวิธี เช่น ถ้าเอาก้อนนี้ออก รูปจะเปลี่ยนตรงไหน

ทักษะมิติสัมพันธ์เป็นกลุ่มทักษะที่ฝึกได้จริง งานทบทวนงานวิจัยปี 2013 ที่รวมการทดลองฝึกทักษะมิติสัมพันธ์จำนวนมาก พบว่าการฝึกช่วยพัฒนาได้ และอาจถ่ายโอนไปงานอื่นได้ด้วย แต่ก็ไม่ได้แปลว่าฝึกแล้วผลลัพธ์จะเหมือนกันทุกคน

เกมอนุกรมและจัดหมวด ทำให้ลูกจับกติกาได้ไวขึ้น

ได้ทักษะคล้ายโจทย์อนุกรม ความเหมือนความต่าง และการจัดกลุ่ม ซึ่งพบได้บ่อยในข้อสอบเชาว์ พ่อแม่ไม่ต้องมีอุปกรณ์พิเศษ ใช้ของที่มีอยู่ก็พอ

เริ่มง่าย ๆ ด้วยของใช้ประจำวัน เช่น ช้อน ส้อม ฝาขวด กระดุม หรือรถของเล่น วางเป็นลำดับ สีแดง สีแดง สีน้ำเงิน สีแดง สีแดง สีน้ำเงิน แล้วถามว่า ต่อไปควรเป็นอะไร จากนั้นค่อยเพิ่มความยากด้วยการสลับกติกา เช่น สีสลับกับขนาด หรือทำอนุกรมแบบ 2 เงื่อนไขพร้อมกัน

เกมจัดหมวดก็ทำได้ เช่น เทของเล่นกองหนึ่งแล้วชวนลูกแยกเป็นหมวด หมวดที่จับได้ หมวดที่กลิ้งได้ หมวดที่เป็นโลหะ หมวดที่เป็นพลาสติก แล้วถามต่อว่า ของชิ้นนี้อยู่ได้มากกว่า 1 หมวดไหม วิธีนี้ช่วยให้ลูกฝึกคิดแบบยืดหยุ่น ไม่ติดคำตอบเดียว

เกมทิศทางและมุมมอง เปลี่ยนบ้านให้เป็นแผนที่ย่อส่วน

ได้ทักษะคล้ายโจทย์ทิศต่าง ๆ มุมมองภาพ และการหมุนภาพในใจ เล่นได้ในพื้นที่เล็ก ๆ และใช้เวลาไม่นาน

ไอเดียที่พ่อแม่ทำได้ทันที เช่น เกมบอกทางไปหยิบของ ขอให้ลูกเดินไปข้างหน้า 3 ก้าว เลี้ยวซ้าย แล้วหยิบของที่อยู่เหนือเก้าอี้ หรือให้ลูกเป็นคนบอกทางพ่อแม่แทน จากนั้นค่อยเพิ่มเงื่อนไขว่า ห้ามพูดชื่อห้อง ต้องใช้คำว่า ซ้าย ขวา หน้า หลัง ใต้ บน เท่านั้น

อีกแบบคือเกมมองต่างมุม วางตุ๊กตาบนโต๊ะแล้วให้ลูกไปยืนคนละมุม จากนั้นถามว่า ตอนนี้ตุ๊กตาหันหน้าไปทางไหน ถ้าเราหมุนโต๊ะ 1 ครั้งเล็ก ๆ ของชิ้นไหนจะอยู่ซ้ายมือ วิธีนี้เชื่อมกับทักษะที่เด็กวัยนี้กำลังพัฒนาอย่างชัดเจนตามงานวิจัยเรื่องการหมุนภาพในใจในเด็กเล็ก

เกมเวลา เงิน และชีวิตประจำวัน ฝึกคิดเชิงเหตุผลจากสถานการณ์จริง

ได้ทักษะคล้ายโจทย์นาฬิกา เงิน เศษส่วนแบบง่าย ๆ รวมถึงสังคมรอบตัว เด็กจะเห็นความหมายของโจทย์มากขึ้นเพราะเชื่อมกับสิ่งที่ทำจริง

เรื่องเวลา ลองให้ลูกช่วยวางแผนเช้าไปโรงเรียน เช่น ถ้าเราต้องออกจากบ้านตอนนี้ อีกกี่นาทีถึงจะทัน หรือถ้ากิจกรรมหนึ่งใช้เวลาพอ ๆ กับการแปรงฟัน 2 รอบ เท่ากับนานแค่ไหน โดยไม่จำเป็นต้องย้ำตัวเลขเป๊ะทุกครั้ง

เรื่องเงิน เล่นร้านขายของที่บ้าน ใช้เหรียญจริงหรือกระดาษแทนก็ได้ ให้ลูกเลือกของ 2–3 ชิ้น แล้วชวนคิดว่า ถ้ามีเหรียญเท่านี้ ซื้อได้ไหม ต้องแลกเหรียญแบบไหนถึงจะพอดี ส่วนเศษส่วนเริ่มจากของกิน เช่น แบ่งผลไม้ครึ่งหนึ่ง แบ่งพิซซ่าจำลองเป็น 4 ชิ้น แล้วถามว่า ถ้ากินไป 1 ชิ้น เหลือกี่ส่วน

ถ้าอยากให้เป็นระบบ แอปบ้านสาธิตช่วยจัดโจทย์ให้ต่อเนื่อง

ถ้าบ้านอยากได้ตัวช่วยที่จัดหมวดโจทย์และไล่ระดับใกล้ข้อสอบจริง แอปบ้านสาธิตเป็นแอปฝึกทักษะการคิดเชิงเหตุผลสำหรับเด็กอายุ 2–6 ปี ที่เตรียมสอบเข้า ป.1 โรงเรียนสาธิต และเด็กอ่านหนังสือไม่ออกก็เล่นเองได้เพราะโจทย์และคำตอบเป็นภาพ

สำหรับวัย 5–6 ปี แอปฝึกได้ตั้งแต่พื้นฐานจนถึงระดับใกล้ข้อสอบจริง โดยมีโจทย์ 36 หมวด เช่น การเรียงบล็อค มุมมองภาพ ทิศต่าง ๆ อนุกรม ภาพสะท้อน นาฬิกา แสงและเงา ซูโดกุ เงิน เศษส่วน แม่เหล็ก แยกขยะ สังคมรอบตัว วัสดุ ทุกหมวดมี 5 ระดับความยาก และแอปปรับอัตโนมัติตามความแม่นยำของเด็ก ระดับ 5 เท่าข้อยากในข้อสอบจริง

จุดที่พ่อแม่มักชอบคือ โจทย์สร้างใหม่ทุกครั้งที่เล่น ไม่ได้เก็บเป็นคลังข้อจำกัดจำนวน และมีเฉลยเป็นภาพเคลื่อนไหวที่โชว์วิธีคิด เช่น บล็อคแยกออกให้เห็นว่ามีกี่ก้อน หรือพระอาทิตย์เคลื่อนแล้วเงาเปลี่ยนตาม การใช้งานเป็นภารกิจประจำวัน 10 ข้อ ใช้งานได้แม้ไม่มีเน็ต และติดตั้งลงหน้าจอโฮมได้

ถ้ากำลังวางแผนสมัครสอบ อีกฟังก์ชันที่ช่วยลดภาระพ่อแม่คือ ใส่เดือนและปีเกิดของลูก แล้วแอปบอกปีการศึกษาที่เข้า ป.1 และช่วงสมัครสอบ หนึ่งบัญชีสร้างโปรไฟล์ลูกได้หลายคน และเข้าสู่ระบบด้วย LINE

อ้างอิง

• Uttal และคณะ (2013) The malleability of spatial skills: A meta-analysis of training studies https://doi.org/10.1037/a0028446